بحران تأمین منابع آبی کماکان پابرجاست

سحر تاج‌بخش رئیس سازمان هواشناسی کشور در نشست خبری امروز خود با اشاره به چالش‌های پیش‌بینی‌های اقلیمی گفت: مدل‌های هواشناسی معادلات دیفرانسیل نیستند و قطعاً دارای ضریب خطا هستند. با توجه به رخداد‌های تغییر اقلیم و افزایش عدم قطعیت‌ها، انتظار دقت صددرصدی از این مدل‌ها دقیق نیست و این شرایط در تمامی مدل‌های جهانی وجود دارد.

وی درباره سوءاستفاده‌های احتمالی از مباحث هواشناسی در فضای مجازی افزود: دامن زدن به این مسائل در فضای مجازی پیامد‌های مثبتی به همراه ندارد و متأسفانه شاهد ترویج شبه‌علم در این حوزه هستیم که با توجه به جذابیت موضوع برای اقشار مختلف جامعه، حاشیه‌های زیادی را ایجاد می‌کند.

رئیس سازمان هواشناسی درباره وضعیت منابع آبی کشور تصریح کرد: مباحث مربوط به مدیریت سد‌ها در حوزه تخصصی سازمان هواشناسی نیست و اخبار دقیق را باید از وزارت نیرو دریافت کرد. اینکه بارندگی‌ها به مقادیر نرمال برسد به معنای تأمین کامل منابع آبی کشور نیست، زیرا علاوه بر آب‌های سطحی، وضعیت آب‌های زیرزمینی نیز بسیار حیاتی است که بازیابی آن سال‌ها زمان می‌برد؛ بنابراین وقوع یک سال پربارش به تنهایی مشکل منابع آبی را حل نمی‌کند، به‌ویژه آنکه کشور سال‌های متوالی خشکسالی را پشت سر گذاشته است.

تاج‌بخش در خصوص اطلاع‌رسانی حوادث و خسارات به هواشناسان در مناطق بحرانی ادامه داد: در زمینه اطلاع‌رسانی پیرامون شهادت همکاران هواشناس و خسارات مالی وارد شده به تجهیزات سازمان، اقدامات لازم صورت گرفته است. همچنین در خصوص حوادث نظامی و حملات به برخی کشورها، از طریق وزارت امور خارجه پیگیری‌های لازم انجام شده و در سازمان هواشناسی جهانی نیز تلاش شده است تا از مسیر‌های قانونی و شورای اجرایی، موضوع منع حملات به زیرساخت‌های هواشناسی پیگیری شود.

وی با اشاره به ضرورت همکاری نهاد‌های علمی و رسانه‌ای خاطرنشان کرد: اگرچه سازمان هواشناسی از ظرفیت رسانه ملی برای اطلاع‌رسانی بهره می‌برد، اما نیاز است که فعالیت‌های بیشتری در این حوزه صورت گیرد. علاوه بر تلاش‌های سازمان، دانشگاه‌ها نیز باید نقش پررنگ‌تری در آگاهی‌بخشی به جامعه ایفا کنند.

خسارت ۳.۵ میلیون دلاری جنگ تحمیلی به تجهیزات سازمان هواشناسی

وی  در زمینه اطلاع‌رسانی به مراجع بین‌المللی درباره خسارات وارد شده به این سازمان در جنگ تحمیلی رمضان و پس از آن اظهار کرد: دو بار با دبیر کل سازمان جهانی هواشناسی هم درباره شهادت دو تن از همکارانمان و هم خسارات وارد شده به تجهیزات سازمان هواشناسی مکاتبه کردیم.

وی ادامه داد: دو سه درخواست داشتیم. اول اینکه حمله به تجهیزات هواشناسی به عنوان تجهیزات غیرنظامی را در کنگره جهانی هواشناسی که سال ۲۰۲۷ برگزار می‌شود، منع کنند. با توجه به اینکه این موارد ابتدا در شورای اجرایی کنگره مطرح شود و زمان برگزاری این شورا رد شده است، در تلاش هستیم تا از مسیرهای دیگری طرح این موضوع را در کنگره پیگیری کنیم علاوه بر آن درخواست کمک‌های بین‌المللی کردیم.

تاجبخش تاکید کرد: در هر دو موضوع در حال پیگیری هستیم علاوه بر مکاتبات انجام شده از سوی سازمان هواشناسی، از طریق وزارت امور خارجه و سفیر ایران در ژنو اطلاع رسانی به تمام سفرای کشورها در ژمینه خسارت‌هایی وارد شده به سازمان هواشناسی انجام شده است.

وی با بیان اینکه در جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان خسارت نسبتاً زیادی به تجهیزات سازمان هواشناسی وارد شد، گفت: دو همکار ما در ایستگاه‌های فرودگاهی بوشهر و ایرانشهر به شهادت رسیدند. از ۱۰ رادار هواشناسی دو رادار در بوشهر و خوزستان - اهواز به‌طور کامل تخریب شدند و ابنیه و تجهیزات ۵۰ ایستگاه هواشناسی آسیب دید علاوه بر آن بخش از ضلع جنوبی ستاد هواشناسی و  مرکز علوم جوی و اقیانوسی که در کنار وزارت دفاع قرار دارد به طور جدی آسیب دید.

تاجبخش درباره جبران خسارات ناشی از جنگ اظهار کرد: منابع اعتبارات تملک دارایی سرمایه‌ای سال ۱۴۰۵ به سازمان هواشناسی ابلاغ شده است. تاکید بر این است که علاوه بر ارایه خدمات هواشناسی،‌ابنیه آسیب‌دیده به‌روزرسانی شوند. در کنار آن منابع ارزی خرید دو رادار تامین شده البته به ما هنوز ابلاغ نشده است.

وی افزود: بر اثر جنگ تحمیلی، تجهیزات خارجی سازمان هواشناسی ۳.۵ میلیون دلار و ابنیه سازمان ۳۰۰ میلیارد تومان خسارت دیده‌اند.

رئیس سازمان هواشناسی در بخش دیگری از صحبت‌های خود اظهار کرد: امکان خطا در پیش بینی‌های هواشناسی به علت عواملی مانند تغییرات اقلیمی وجود دارد و نباید توقع داشته باشیم که پیش‌بینی‌های هواشناسی ۱۰۰ درصد درست باشد. در همه دنیا نیز پیش بینی هواشناسی، احتمالاتی است.

وی در مورد پرشدگی سدها گفت: وجود آب در پشت سدها به معنای بارش مناسب در پشت سدها نیست چرا که ممکن است بخشی از این حجم از آب ناشی از اجرای پروژه انتقال آب باشد. از سوی دیگر تجربه بارش نرمال به منزله حل مشکلات آبی کشور نیست چون ذخایر آب زیرزمینی کاهش پیدا کرده است و برای جبران این منابع آبی نیازمند تجربه چندین سال پربارشی هستیم.

تاجبخش درباره درآمدزایی سازمان هواشناسی گفت: ماده ۲۱ قانون حصول درآمدهای دولت ماده به سازمان هواشناسی کشور اجازه می‌دهد در مقابل خدمات و اطلاعاتی که بر اساس تعرفه مصوب هیأت دولت ارائه می‌دهد، ‌وجوهی را دریافت و به درآمد عمومی کشور واریز کند. این خدمات بر  اساس تعرفه تعیین شده فروش می‌رسد که مهم‌ترین آن فروش داده‌های هوانوردی است البته درآمد به دست آمده در مقیاس ملی عدد بزرگی نیست.

وی در بخش دیگری از صحبت‌های خود درباره تاثیرات ال‌نینو و لزوم انجام پیش‌بینی‌های لازم برای مدیریت پدیده‌هایی مانند سیل اظهار کرد: لازم است تصمیم‌گیران کشور باید راجع به آن فکر و اقدام بکنند. در این جهت همکاری بین دستگاه‌های مرتبط با رخداد بارش‌های سیلابی انجام شود و آمادگی کامل در حوزه مدیریت منابع خود در زمینه‌هایی مانند کشاورزی، هواشناسی، محیط زیست، صنعت و به‌خصوص سازمان‌های مرتبط با مدیریت بحران و امداد و نجات به وجود آید علاوه بر آن مناطق آسیب پذیر و میزان تاب‌آوری‌ مشخص شود معمولا تجربه هامون هم نشون داده جاهایی که آسیب پذیرتر هستند همیشه آمادگی‌هامون هم کمتر هستند.

رییس سازمان هواشناسی درباره وضعیت رادارهای هواشناسی گفت: ۱۰ رادار هواشناسی داشتیم که عمر آن‌ها زیاد و تامین قطعات یدکی آن‌ها دشوار بود. در حال حاضر بخشی از قطعات رادار شیراز خراب شده و در مدار خدمت رسانی نیست. رادارهای اهواز و بوشهر به‌طور کامل تخریب شده‌اند. در این شرایط در نیمه جنوبی کشور تقریبا هیچ راداری نداریم.

وی ادامه داد: قرارداد خرید دو رادار از اروپا در سال ۱۴۰۳ بسته شد ولی پس از اتفاقات رخ داده رادارها را به ما تحویل ندادند البته ظرفیت دیگری فراهم شده است و از طریق دولت تامین دو رادار را پیگیری می‌کنیم. هرچند به ۲۶ رادار برای پوشش نسبی کشور نیاز داریم. در حال حاضر هفت رادار فعال داریم که بیشتر در غرب کشور فعال هستند.

تاجبخش در ادامه اظهار کرد: سال گذشته یک تفاهمنامه با سازمان فضایی منعقد کردیم. این سازمان نرم افزاری داشت و از رادارهایی استفاده می‌کرد و ماهواره‌های مرتبط به آن مربوط به کشور چین بود و محصولاتی تولید می‌شد که کاربرد آن بیشتر در حوزه هواشناسی بود و قرر شد آن ظرفیت به سازمان هواشناسی منتقل شود . الان چون امکان بهره‌برداری کامل از این نرم افزار وجود ندارد، اطلاعات کامل دریافت نمی‌شود.

وی ادامه داد: داده‌های ماهواره خیام نیز توسط سازمان فضایی تامین می‌شود که اساساً برای پایش  سطح زمین است. به عنوان نمونه ظرفیت‌های کشاورزی کجاست؟ ساخت و سازها کجا انجام می‌شود، در صورت وقوع سیل، پوشش آب‌های سیلاب در کجاست؟ اما ماهواره‌های هواشناسی در ارتفاع ۳۶۰۰۰ کیلومتری هستند بنابراین ما هنوز مشخصاً یک ماهواره‌ای که فقط داده هواشناسی تولید کند، نداریم اما با اندیشیدن تمهیداتی می‌توانیم از ماهواره‌های مدار میانی نیز استفاده کنیم.

تاجبخش در ادامه درباره امکان ساخت رادار هواشناسی در ایران گفت: سازمان هواشناسی از ۱۴ سال پیش برای تولیدات داخلی هواشناسی تلاش‌های را آغاز کرده است. از سال ۹۸ حدود هفت تفاهمنامه بین ما، شرکت‌های دانش‌بنیان و معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری برای ساخت رادارهای C و X و تجهیزات گرد و خاک و فرودگاهی منعقد شده است. هنوز این تجهیزات وارد فاز عملیاتی نشده‌اند.

وی افزود: تجهیزات دو شرکت دانش‌بنیان در حوزه ایستگاه‌های باران‌سنجی را تایید کرده‌ایم و آخرین خرید سازمان هواشناسی از تجهیزات داخلی بوده است علاوه بر آن یک شرکت داخلی برای تولید سنجنده‌های گرد و خاک اعلام آمادگی کرده است. با این شرکت قراردادی را برای اجرای فاز پایلوت بسته‌ایم.

تاجبخش درباره امکان تاثیرگذاری فعالیت رادارها بر بارش اظهارکرد: رادارهای هواشناسی ابزاری برای پایش جو هستند بنابراین ظرفیتی برای تحت تاثیر قراردادن انرژی جو ندارند.

رییس سازمان هواشناسی در بخش دیگری از  صحبت‌های خود گفت: هم در زمینه تولید محصول و هم تبادل داده با کشورهای منطقه تعامل داریم و در حوزه جمع‌آوری و توزیع داده‌ها در منطقه فعال هستیم. جده نیز در این زمینه عمل می‌کنیم البته با توجه به شرایط به وجود آمده، در حال حاضر ارسال داده را متوقف کرده‌ایم ولی این مسوولیت ما را سلب نمی‌کند علاوه بر آن جزو مراکزی هستیم که علاوه بر داده، فراداده را جمع‌آوری و پخش می‌کنیم. در حال حاضر افغانستان و سوریه به تهران می‌فرستند و تهران مسوول توزیع آن‌هاست.

وی افزود: در حوزه محصولات با کشورهای همسایه تبادلاتی داریم. کشورهای شمال ایران مانند ترکمنستان برای پیش‌بینی وضعیت جوی روزهای ملی خود از خدمات سازمان هواشناسی استفاده می‌کنند. علاوه بر آن با کشورهایی مانند پاکستان و قزاقستان تبادل استاد و دانشجو پیش‌بینی شده است و با کشور ترکمنستان درباره منابع گرد و خاک دریاچه آرال که وارد ایران می‌شود، تبادل داده و اطلاعات انجام می‌شود علاوه بر آن مرکز آموزش منطقه‌ای هواشناسی در تهران فعال است.

تاجبخش درباره اطلاع‌رسانی به دستگاه‌ها در زمینه تبعات حاکمیت ال‌نینو بر بارش‌های پاییزی گفت: با توجه به اینکه رخداد ال‌نینو می‌تواند منجر بر پربارشی شود، این موضوع را به‌صورت شفاهی در شورای آب مطرح کرده‌ایم البته آخر مرداد در این زمینه اطلاع‌رسانی رسمی به دولت انجام خواهیم داد. به‌طور قطع اصلی‌ترین پیامد این وضعیت جوی افزایش پیامدهای حدی مانند سیلاب‌های شدید است.

وی با اشاره به تبعات حاکمیت ال‌نینو اظهار کرد: سال ۲۰۲۳ در منطقه آمریکای مرکزی ال‌نینو و در پی آن خشکسالی شدید رخ داد و حمل و نقل دریایی و پنج درصد از تجارت دنیا را تحت تاثیر قرار داد. در پی آن ۹۵ میلیون نفر در سراسر دنیا به‌ویژه آفریقا درگیر ناامنی غذایی شدند.

تاجبخش  درباره تاثیر بارورسازی ابرها بر بارش گفت: بارورسازی در دنیا غیر واقعی و انجام نشدنی نیست اما مقیاس، هدف و چگونگی انجام این کار بسیار مهم است. بررسی از روی زمین یا داخل هواپیما درباره میزان تاثیر بارورسازی بر میزان بارش یک سامانه بارشی اهمیت دارد. این کار مستلزم آن است که که در یک بازه بلند مدت ایستگاه شاهد و ایستگاه هدف داشته باشیم و در فصول مختلفی این کار را انجام دهیم پس صرف اینکه ما عملیاتی همزمان با یک سامانه بارشی فعال یا نیمه فعال انجام بدهیم و بعد ادعا کنیم که بارش رخ داده ناشی از عملیات ما بوده قطعاً ادعای واقعی نمی‌تواند باشد چون ما ابزارهایی برای ارزیابی نداشته‌ایم.

درباره درآمد‌های این سازمان گفت: خدمات سازمان هواشناسی بر اساس تعرفه‌های مصوب دولت ارائه می‌شود که مهم‌ترین بخش آن اطلاعات هوانوردی است. درآمد‌های حاصل از این تعرفه‌ها در مقایسه با هزینه‌ها بسیار بزرگ نیست و طبق توصیه‌های کمیسیون زیربنایی دولت، برنامه‌ریزی‌های لازم برای مدیریت این بخش در دستور کار قرار دارد.