• تاریخ انتشار: 18 دی 1396 - 14:22
  • سرویس: آموزش - روزنامه نگاری
ضرورت راستی آزمایی در تحریریه‌ها

راستی آزمایی اخبار/1

ضرورت راستی آزمایی در تحریریه‌ها

واحد آموزش پانا: امروزه با امواج خروشان و گاه سهمگین اخبار مواجهیم که از هر سوی ما را احاطه و بر سر و رویمان فرو می‌ریزند. در چنین شرایطی، وقتی اخبار پرتعداد و با دهها ترفند حرفه‌ای تهیه و گاه "ساخته"‌می‌شوند؛ دیگر تشخیص"اخبار "ساختگی" از اخبار "راست" به‌راحتی امکان‌پذیر نیست و این خطر بزرگ "بی‌اعتمادی" و "خبرگریزی" مخاطب را بدنبال دارد. در این درس چون درسهای گذشته*، بیشتر در این مورد خواهیم گفت.


رسانه‌های دروغگو

  در عصرما اغلب رسانه‌ها در همه جای دنیا کم و بیش متهمند که "اخبار واقعی" را منتشر نمی‌کنند!اخبار را طوری منتشر می‌کنند که به "نفع مردم" نیست. خبرها را می‌سازند! و به مردم دروغ می‌گویند.

  اشتباه نکنید! این اتهامات فقط در کشورهای استبدادی و دیکتاتوری به رسانه‌ها زده نمی‌شود، ‌از سابقه‌دارترین دموکراسی‌های بزرگ دنیا تا حکومتهای زورگو و دیکتاتوری  و تا حکومتهای سلطنتی و یا دارای حاکمان نظامی این اتهامِ "دروغگویی" و "ساخت اخبار جعلی" به رسانه‌ها وارد می‌شود.

اما...

 "خبرجعلی" چیست؟

  "خبرجعلی"؛ اصطلاحاتی است که این روزها زیاد در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی و کانالهای پیام‌رسان با آن مواجهیم. گرچه این عبارت از آخرین انتخابات ریاست جمهوری آمریکا و بوسیله دونالد ترامپ بر سر زبانها افتاد و رایج شد(کار هکرهای روس در ساخت اخبار جعلی برای تاثیرگذاری در انتخابات اخیر امریکا ) اما سابقه آن به زمانِ ریاست جمهوری "نیکسون" برمی‌گردد و طیف وسیعی از اخبار سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و ... را شامل و حتی همه تولیدات رسانه‌ای را در بر می‌گیرد.

   "اخبار جعلی" گسترۀ وسیعی از اخبار و فراتر از شایعات یا نقادی‌های معمول در محاوره مردم _مثلاً در صف نان و اتوبوس_ است و گاه به دست حرفه‌ای‌هایِ خبر، ساخته می‌شود. و اغلب آنچنان رنگی و با جزئیات که تشخیص صحت آن براحتی امکان‌پذیر نیست.

  خبر جعلی می‌تواند تماماً دروغ باشد یا ممزوجی از راست و دروغ با هم.

  گاهی جزئیات آنچنان ریز و کامل در اخبار جعلی  دیده‌می‌شود که خواننده حتی ذره‌ای حدسش به دروغ نرود. و  گاهی هم با ذکر کلیتی است که کاملاً دروغ است و مثلا از سوی افرادی که "نخواسته‌اند نامشان فاش شود"! و یا "منابع آگاه"  گفته می‌شود. منابعی که موثق نیست و وجود خارجی ندارند.

  خلاصه آنکه دامنه و طیف اخبار جعلی وسیع است.

مثلاً پست‌های تلگرامی در خبری، از آمار دقیق موشهای تهران (75-70 میلیون موش در تهران یعنی نزدیک به تعداد جمعیت ایران) پرده برمی‌دارد که آدم‌خوارند و اگر زلزله بیاید و شما در زیر آوار زنده ‌مانده‌باشید موشها شما را خواهند خورد!

و یا مثلاً رسانه‌ای رسمی (و نه در فضای مجازی) تصاویری منتشر می‌کند و بدون هیچ سند و مدرکی چهره‌هایی را در عکس‌ها مشخص می‌کند و به شما می‌گوید این افراد منافق، ‌عامل ترور و سرکرده تروریست‌ها هستند و مردم باید آنها را شناسایی کنند و به کلانتری‌ها تحویل دهند.

خلاصه آنکه؛ آنقدر تعداد، دامنه و اَشکال این نوع اخبار زیاد است که رسانه‌های حرفه‌ای در دنیا برای اینکه متهم به‌دروغ‌پراکنی و ارائه گزارش غیردقیق نشوند، تیم‌های تخصصی" Fact cheek" یا "سنجش اعتبار" یا "راستی آزمایی" در تحریریه‌های خود تشکیل داده‌اند و هر خبری و مطلبی را که از بیرون تحریریه (منابع خبری و شهروند_خبرنگاران) به داخل اتاق خبر راه می‌یابد؛ "سنجش اعتبار" یا راستی آزمایی می کنند؛ که آیا خبر درست و دقیق است؟ حواشی آن چطور؟ زیرا با هر  خبر نادرست و جعلی ممکن است؛جمعی از مخاطبان که سرمایه اصلی رسانه‌اند؛ از دست بروند.

 

ادامه دارد...

-------------------------------------------------------------------------------

منبع: انجمن سواد رسانه‌ای با توضیحات و تغییرات نگارشی واحد آموزش پانا

* برای اطلاعات بیشتر در مورد اخبار جعلی رجوع کنید به ارشیو این کلاس و این عبارت( اخبار جعلی ) را جست‌وجو کنید

 

 

اشتراک گذاری instagram

captcha